Cách xử lý rối loạn hành vi và tâm lý ở người bệnh Alzheimer

Chăm sóc người thân mắc bệnh Alzheimer là một hành trình đầy thử thách, đặc biệt khi người bệnh bắt đầu xuất hiện các rối loạn hành vi ở người già. Từ việc thay đổi tính cách, trở nên hung dữ, nghi ngờ cho đến đi lang thang, những biểu hiện này thường khiến gia đình cảm thấy bất lực và kiệt sức. Tuy nhiên, việc hiểu rõ nguyên nhân và nắm vững các kỹ năng ứng phó có thể giúp bạn kiểm soát tình huống tốt hơn, mang lại sự an toàn cho người bệnh và sự bình yên cho chính mình.

Điểm chính cần ghi nhớ

• Rối loạn hành vi là do bệnh lý: Những hành động hung hăng hay vô lý là triệu chứng của tổn thương não bộ, không phải do người bệnh cố ý gây khó dễ.
• Xác định nguyên nhân kích hoạt: Đau đớn, mệt mỏi, môi trường ồn ào hoặc nhu cầu vệ sinh chưa được đáp ứng thường là nguyên nhân gốc rễ.
• Không tranh cãi: Việc tranh luận với người bị hoang tưởng hay ảo giác là vô ích; hãy dùng phương pháp đánh lạc hướng và trấn an.
• Đảm bảo an toàn: Cần có biện pháp phòng ngừa té ngã và đi lang thang để bảo vệ người bệnh.

Hiểu về rối loạn hành vi ở người già bị Alzheimer

Khi bệnh Alzheimer tiến triển, các tế bào não bị tổn thương dẫn đến sự suy giảm không chỉ về trí nhớ mà còn cả khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi. Tình trạng này được gọi chung là các triệu chứng hành vi và tâm lý của sa sút trí tuệ.

Người chăm sóc cần hiểu rằng người bệnh không cố tình làm bạn buồn. Họ đang cố gắng giao tiếp một nhu cầu nào đó (như đau, đói, sợ hãi) nhưng không thể diễn đạt bằng lời nói thông thường. Việc giữ bình tĩnh và quan sát là chìa khóa để giải mã những thông điệp này.

Bạn có thể tìm hiểu thêm về tổng quan bệnh lý này tại bài viết về sa sút trí tuệ và Alzheimer của chúng tôi.

Các rối loạn thường gặp và cách ứng phó

Dưới đây là những tình huống phổ biến nhất mà người chăm sóc thường gặp phải và các chiến lược xử lý cụ thể.

1. Người già hay chửi mắng và hung hăng

Sự hung hăng có thể bộc phát qua lời nói (chửi mắng, la hét) hoặc hành động (đánh, cắn, xô đẩy). Nguyên nhân thường do người bệnh cảm thấy đau đớn (như nhiễm trùng đường tiết niệu, táo bón), mệt mỏi, hoặc cảm thấy bị đe dọa, ép buộc làm việc họ không muốn (như đi tắm).

Cách ứng phó:

• Giữ khoảng cách an toàn và duy trì thái độ bình tĩnh. Không bao giờ tranh cãi hay dùng vũ lực để khống chế người bệnh.
• Kiểm tra xem họ có đang bị đau, đói, hay cần đi vệ sinh không.
• Sử dụng giọng nói nhẹ nhàng, chậm rãi để trấn an: "Con ở đây, không ai làm hại mẹ đâu".
• Đánh lạc hướng bằng cách chuyển sang một chủ đề khác hoặc mời họ ăn một món ăn nhẹ yêu thích.

2. Hoang tưởng và ảo giác

Người bệnh có thể tin vào những điều không có thật (hoang tưởng), chẳng hạn như nghĩ rằng người thân đang ăn cắp tiền của mình, hoặc nhìn thấy, nghe thấy những thứ không hiện hữu (ảo giác).

Cách ứng phó:

• Không cố gắng giải thích hay chứng minh rằng họ đang sai. Điều này chỉ làm tăng thêm sự kích động.
• Đồng cảm với cảm xúc của họ. Ví dụ: "Con biết mẹ đang rất lo lắng về số tiền đó. Để con giúp mẹ tìm nhé".
• Đảm bảo môi trường đủ ánh sáng để giảm thiểu bóng tối gây ảo giác.

3. Đi lang thang và lạc đường

Đi lang thang là một trong những hành vi nguy hiểm nhất. Người bệnh có thể đi tìm một người đã khuất, cố gắng "về nhà" dù đang ở chính nhà mình, hoặc đơn giản là đi lại không mục đích do bồn chồn.

Cách ứng phó:

• Lắp đặt hệ thống khóa cửa an toàn, chuông báo động ở cửa ra vào.
• Cho người bệnh đeo vòng tay nhận diện y tế có ghi thông tin liên lạc, hoặc sử dụng thiết bị định vị GPS.
• Đảm bảo người bệnh có đủ các hoạt động thể chất vào ban ngày để giảm bớt sự bồn chồn.

4. Hội chứng bóng hoàng hôn (Sundowning)

Nhiều người bệnh Alzheimer trở nên lú lẫn, lo âu và kích động hơn vào lúc chiều tối. Nguyên nhân có thể do sự thay đổi ánh sáng làm rối loạn nhịp sinh học, hoặc do sự mệt mỏi tích tụ vào cuối ngày.

Cách ứng phó:

• Bật đèn sáng trong nhà trước khi trời tối để giảm bớt bóng râm.
• Hạn chế tiếng ồn và các hoạt động gây kích thích vào buổi chiều tối.
• Thiết lập một thói quen đi ngủ đều đặn, thư giãn.

Khi nào cần sự trợ giúp y tế?

Mặc dù các biện pháp thay đổi môi trường và cách giao tiếp là ưu tiên hàng đầu, nhưng đôi khi chúng không đủ để kiểm soát tình hình. Bạn nên liên hệ với bác sĩ nếu:

• Hành vi của người bệnh gây nguy hiểm cho chính họ hoặc người xung quanh.
• Người bệnh có dấu hiệu trầm cảm nặng, bỏ ăn, hoặc mất ngủ kéo dài.
• Các triệu chứng xuất hiện đột ngột (có thể là dấu hiệu của một bệnh lý cấp tính như nhiễm trùng).

Bác sĩ có thể đánh giá và chỉ định sử dụng một số loại thuốc điều chỉnh tâm trạng hoặc thuốc chống loạn thần nếu thực sự cần thiết. Tuy nhiên, việc dùng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ do nguy cơ tác dụng phụ ở người cao tuổi.

Lưu ý: Bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo. Nếu người bệnh có các biểu hiện bất thường hoặc nguy hiểm, hãy liên hệ ngay với chuyên gia y tế để được tư vấn và điều trị kịp thời.